روانشناسی کودک با بهترین روش های روز

علائم ،دلایل ،پیشگیری و درمان موثر افسردگی کودکان

 افسردگی در کودکان یکی از مشکلاتی است که حتما باید توسط والدین جدی گرفته شود و هر چه سریعتر نسبت به درمان آن دست به کار شوند.

تعریف افسردگی کودکان

افسردگی در کودک و بزرگسال معنای مشابهی ندارد و نشانه های هر کدام متفاوت است. به طور کلی ، افسردگی عبارت است از احساس درماندگی و به بن بست رسیدن ؛ گاهی این اختلال علائم جسمانی دارد و گاهی علائم روانی ؛ در بسیاری از موارد نیز علائم جسمانی و روانی همزمان دیده می شود.

پژوهش ها نشان داده است که افسردگی می تواند از آغاز زندگی یعنی دوران نوزادی هم پدید آید. برای مثال ، زمانی که نوزاد به مرحله ای از رشد می رسد که مادر خود را می شناسد ( شش تا هشت ماهگی ) جدا شدن از مادر موجب بروز حالات افسردگی در طفل می شود.

پژوهشگران با دقت در نوزادانی که به علت بیماری مجبور بودند در بیمارستان و به دور از والدینشان بخصوص مادر بستری شوند پی به علائمی بردند که نشان می‌داد این نوزادان به افسردگی مبتلا شده‌اند. تغییر در نگاه، میزان خواب و خوراک و حتی گریه کردن این نوزادان از جمله علائم افسردگی در آنها بود.

نکته مهم در افسردگی کودکان این است که چون ما افسردگی را در دوران شاد کودکی بعید می‌دانیم، گاهی به علائم و نشانه‌های آن دقت کافی نداریم و آن نشانه‌ها را به گونه‌ای اشتباه تعبیر می‌کنیم، مثلا کم حرفی و منزوی بودن کودکمان در جمع را نشانه خجالتی بودن او می‌دانیم یا پرخاشگری و تحریک‌پذیری او را به تربیت غلط مرتبط می‌سازیم، در حالی که این نشانه‌ها می‌توانند از وجود افسردگی در فرزندمان خبر دهند.

این مطلب هم ممکن است برای شما کاربردی باشد: طرز تربیت پسران نوجوان

علائم افسردگی در کودکان

کودک افسرده فاقد انرژی لازم است و احساس خستگی می کند . از لحاظ ظاهر نیز رنگی پریده دارد. تمرکز حواس او پایین می آید؛ چنانچه قادر به توجه کردن و تمرکز داشتن نیست و خود را فردی بی ارزش و بی کفایت احساس می کند. افکار مربوط به مرگ هم در او بروز می کند. فکر خودکشی ( البته بدون طرح و نقشه معین ) نیز در بعضی کودکان افسرده دیده می شود.

گریه مداوم، ناامیدی، لذت نبردن از فعالیت‌هایی که در گذشته انجام آنها را دوست داشته، بی‌حوصله و کم انرژی شدن، منزوی شدن و در جمع‌ها شرکت نکردن و عدم توانایی در برقراری ارتباط و دوست‌یابی از علائم افسردگی در کودکان است که تقریبا این تغییرات را براحتی می‌توان در رفتار کودک تشخیص داد.

برخی علائم افسردگی در کودکان براحتی قابل تشخیص نیست و باید آنها را با دقت در اعمال و گفتار کودک و هنگام گفتگو با او فهمید، مثل اعتماد به نفس پایین توام با احساس گناه به طوری که دائم به دلیل کارهایی که انجام می‌دهد، عذرخواهی ‌کند یا خودش را مقصر چیزهایی بداند که به او ربطی ندارد.

حساسیت و پرخاشگری مثل این که کودک دائم از چیزی شاکی باشد و در درونش حرصی داشته باشد که نتوانید دلیل قطعی و منطقی برایش پیدا کنید، شکایت‌های مکرر از بیماری جسمی مانند سردرد، شکم درد، پادرد و… بدون علت پزشکی از علائمی هستند که باید با دقت بیشتر به آنها پی ببرید تا اگر فرزندتان به افسردگی مبتلاست بسرعت در صدد درمان او برآیید.

در سنین بالاتر غیبت‌های مکرر از مدرسه یا انجام ندادن تکالیف، کاهش تمرکز، صحبت کردن درباره فرار از خانه یا تلاش در جهت آن، اختلالات عمده در خواب و خوراک و صحبت از خودکشی از علائم جدی افسردگی هستند که به پیگیری والدین نیاز دارد.

وجود علائم بالا در فرزند شما می‌تواند نشانه افسردگی او باشد، اما قبل از این‌که بخواهید خودتان تشخیص دهید از یک متخصص بخواهید تا شما را راهنمایی کند، چرا که علائم رفتاری در کودکان بسیار پیچیده است و به دلیل شناخت کم آنها از احساسات درونی شان نمی‌توانند براحتی حس و حالی که دارند بروز داده یا برای شما توصیف کنند، به همین دلیل اگر چند تا از علائم بالا را در فرزند خود دیدید، بهتر است قبل از هر چیز با یک روان‌شناس کودک مشورت کنید تا بتوانید ریشه رفتار‌های او را بیابید و از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کنید.

علایم زیر می تواند والدین را در شناسایی افسردگی کودکان خود کمک کند:

۱- اندوه، اشک و گریه مداوم
۲- ناامیدی
۳- کاهش انگیزه فعالیت (از فعالیته های مطلوب گذشته نمی تواند لذت ببرد)
۴- خستگی مداوم و انرژی تحلیل رفته
۵- انزوای اجتماعی و ارتباط ضعیف با دیگران
۶- اعتماد به نفس پایین و احساس گناه
۷- افزایش حساسیت به خود یا ناتوانی
۸- افزایش بیقراری، خشم یا تنفر
۹- اشکال در ارتباط با دیگران
۱۰- شکایت های مکرر از بیماری جسمی مانند سردرد و شکم درد
۱۱- غیبت های مکرر از مدرسه و یا عدم انجام تکالیف مدرسه
۱۲- تمرکز ضعیف بر روی مطالب
۱۳- اختلالات عمده در خواب و خوراک
۱۴- سخن گفتن درباره فرار از خانه و یا تلاش در جهت آن
۱۵- افکار یا رفتار دال بر خودکشی

والدین این کودکان، اغلب افسردگی را با توجه به تغییرات رفتاری زیر در کودک گزارش می دهند:

گریه کردن بیشتر و ساده تر
افزایش حساسیت نسبت به انتقادها و یا دیگر تجارب منفی
خلق و خوی بیشتر از حد معمول تحریک پذیر در مقایسه با همسالان و همجنسان خود که منجر به طغیان صوتی و یا فیزیکی، عصبانیت و یا دیگر رفتارها می شود.
تغییر الگوهای خواب و غذا خوردن و یا افزایش یا کاهش قابل توجهی در وزن
ناراحتی های جسمی
بازگشت های اجتماعی که در آن کودک ترجیح می دهد بیشتر تنها باشد
بدبینی، ناامیدی، درماندگی، و یا احساس بی ارزشی و گناه بیش از حد
بیان افکاری که در مورد صدمه زدن به خود است و یا درگیر شدن در رفتارهای بالقوه مضر و بی پروا

این مطلب مهم هم مطالعه نمایید: طرز تربیت دختران نوجوان

دلایل افسردگی در کودکان

افسردگی به دلایل مختلف به سراغ کودکان می‌آید که می‌توان این دلایل را به انواع مختلف تقسیم کرد.افسردگی نیز مانند بیشتر اختلالات روانی می‌تواند زمینه ژنتیک داشته باشد. به این صورت که اگر پدر یا مادر یا نزدیکان کودک دچار افسردگی باشند، احتمال ابتلای او به افسردگی بیشتر است.

تغییرات اجتماعی مانند جنگ یا بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل نیز می‌تواند کودکان را افسرده کند.

اما امروز مهم‌ترین دلیل برای افسردگی کودکان رفتار والدین است، چرا که بچه‌ها در سنین پایین به والدین خود وابسته‌اند و رفتار والدین می‌تواند در روحیه آنها بسیار تاثیرگذار باشد. رفتارهایی مانند تبعیض بین فرزندان، به رخ کشیدن نکات منفی کودک و ابراز نکردن صفات مثبت او و کلا رفتارهای نسنجیده به طوری که روحیه او را تضعیف کند و اعتماد به نفس او را کاهش دهد، می‌تواند زمینه‌ساز ابتلا به افسردگی در کودک باشد. غیر از رفتار والدین با کودک، رفتار والدین با هم نیز می‌تواند در بروز افسردگی نقش داشته باشد، مانند دعواهای زناشویی مداوم و مقصر دانستن کودک در اختلافات خانوادگی، مطرح کردن مسائل اقتصادی در حضور کودک، آگاهی کودک از بیماری والدین به‌طوری که نگران از دست دادن والدینش شود و خود را در بیماری آنها مقصر بداند و در نهایت جدایی والدین.

برخی عوامل روان‌شناختی نیز مانند نبود عزیزان و مخصوصا مرگ پدر یا مادر، از دست دادن سلامت مانند نقص عضو یا بیماری‌های مزمن و لاعلاج می‌تواند کودک شما را افسرده کند.

برخی دلایل ساده مانند تعویض مدرسه یا مهدکودک، اسباب‌کشی و مهاجرت که از نظر شما ممکن است متنوع و خوشحال‌کننده باشد، می‌تواند کودک شما را افسرده کند چرا که تغییر ناگهانی و بدون مقدمه و از دست دادن دوستان برای کودک ناراحت‌کننده است و اگر با او همراه نباشید و به گفتگو با او نپردازید، ممکن است برایش مشکلات روحی پیش بیاید.

مشکلات روانی که به افسردگی منتهی می شوند عبارتند از:

عزت نفس پایین
داشتن تصویر منفی از بدن
داشتن تفکر انتقام جویی
احساس درماندگی در هنگام برخورد با رویدادهای منفی

کودکانی که از اختلال سلوک، اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) و اضطراب بالینی رنج می برند، یا کسانی که دارای مشکلات شناختی و یا یادگیری هستند، و در فعالیت های اجتماعی شرکت نمی کنند نیز بیشتر به افسردگی مبتلا می شوند.

افسردگی در کودکان ممکن است به دلایل زیر نیز رخ دهد:

آسیب کلامی یا فیزیکی
قرار گرفتن در معرض سوء استفاده جنسی
از دست دادن دوستان و اعضای خانواده
داشتن مشکلات مختلف در مدرسه
قرار گرفتن در معرض زورگویی و یا فشار همسالان

ضمن این که محققان هنوز در حال کشف رابطه بین چاقی و افسردگی در کودکان هستند. نتایج تحقیقات مختلف در این زمینه متفاوت است. علاوه بر عوامل خطر مشخص تر برای افسردگی در کودکان که قبلا شرح داده شد، دیگر عوامل بالقوه عبارتند از:

فقر
قرار گرفتن در معرض خشونت
انزوای اجتماعی
تعارض والدین
طلاق
اختلال در زندگی خانوادگی

کودکانی که فعالیت بدنی و عملکرد تحصیلی ضعیفی دارند و یا ارتباطشان با یکی از والدین قطع می شود در معرض ابتلا به افسردگی هستند.

از این مطلب استفاده نمایید: آموزش کامل نماز خواندن به کودکان (تصویری + کتاب)

درمان افسردگی

در زمینه درمان افسردگی در کودکان، می توان به روش هایی همچون درمان های دارویی، روان درمانی فردی و خانوادگی و کاهش یا تخفیف موقعیت های استرس زا اشاره کرد که تاثیر قابل توجهی را در بر داشته است.

درمان دارویی بیش از همه در کودکانی که بشدت مبتلا هستند و اختلال در اعمال فیزیولوژیک نظیر خواب، وزن و اشتها نشان می دهند، ممکن است موثر واقع گردد ولیکن متاسفانه مطالعات طرح ریزی شده در مورد آزمایش دارو و درمان افسردگی محدود بوده و استفاده از دارو اکثرا عوارض ثانویه به دنبال داشته است.

در مدل روان درمانی فردی در این روش به علت گرایش های مختلف رویکردی در روان درمانی فردی که ناشی از وجود مکاتبات مختلف درمانی در روان شناسی می باشد، لذا سبک و روش های متخصصان باهم ممکن است متفاوت و گاه مشترک باشد که با توجه به این امر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱ برقراری رابطه توام با اعتماد به کودک

۲ ایجاد این احساس در کودک یا نوجوان که کسی او را درک می کند

۳ اجازه دادن به نوجوان جهت افشای نگرانی ها و تشویش ها در مدل دیگری از درمان که بر ساختار و کنش اجتماعی فردی خانواده اشاره دارد؛ روش روان درمانی خانواده است که غالبا به منظور بهبود بخشی روابط بین اعضا صورت می گیرد تا درمان اختصاصی کارکرد خانواده در این روش ارتباط کودکان و نوجوانان با پدر و مادر و راه های ابراز وجود و تفاهم میان والدین و کودک و چگونگی برخورد آنها با مشکلات فردی و اجتماعی کودک در محیط خارج از خانواده و غیره هم از مواردی است که در جریان درمان به آن توجه می شود.

پس از این‌که افسردگی در کودک شما تشخیص داده شد و همچنین دلیل یا دلایل افسردگی او را نیز فهمیدید، حال راحت‌تر می‌توانید به درمان او بپردازیم. ایجاد یک فضای صمیمی و دوستانه در محیط خانوادگی، برآورده کردن نیاز‌های او به اندازه مناسب، گفتگو با فرزند به نحوی که خوب به حرف‌هایش گوش دهید و به احساساتش احترام بگذارید و گاهی تغییر فضایی که باعث افسرگی کودک شده است و دقت در روابط بین فردی در خانواده مانند رابطه پدر و مادر با هم و با فرزندان دیگر، همه و همه می‌تواند از راهکارهای درمان افسردگی در کودک شما باشد و در عین حال رعایت تمام این نکات می‌تواند از بروز افسردگی نیز پیشگیری کند.

اما اگر علائم افسردگی در کودک شما ادامه یافت یا به‌گونه‌ای بود که به سلامت ‌او ضربه می‌زد، مانند کم خوابی یا کم اشتهایی و اگر ریشه افسردگی کودک شما ژنتیکی بود حتما از یک متخصص کمک بخواهید و نگذارید وضعیت کودکتان وخامت پیدا کند، چرا که افسردگی می‌تواند لطمه‌های زیادی به فرزندتان بزند و هر چه سریع‌تر در صدد درمان آن بر

اما به طور کلی درمان افسردگی در کودکان عبارتند از:

روان درمانی

داروهایی مانند:

فلوکستین
سرترالین
پاروکستین
فلووکسامین
سیتالوپرام
ورتیوکستین

درمان های جایگزین مانند:

گل راعی
ویتامین C
ویتامین B کمپلکس

برای تربیت اصولی کودک و اهمیت به آن استفاده کنید از: جامع ترین پک آموزشی تربیت کودک

پیشگیری

والدین در برخورد با کودک خود باید به جنسیت آنها توجه داشته باشند، زیرا نیازها و واکنش های فردی در دختران و پسران دارای تفاوت هایی می باشد که در صورت عدم توجه به آنها عوارضی همچون افسردگی را ممکن است در درازمدت به دنبال داشته باشد همچنین ارتباط نسبی درباره خصوصیات فیزیولوژیک و تغییرات مربوط به آن بویژه در دوران بلوغ فرزندان و برخورد و واکنش های مناسب مهم می باشد.

از طرفی والدین باید به ارتباطات خود و سالم ساختن محیط خانواده برای رشد طبیعی (جسمی، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی) فرزندان و پیشگیری از مشاجرات خانوادگی برای حفظ امنیت عاطفی اعضای خانواده ها از طریق ارتباط توجه داشته باشند تقویت نقاط مثبت رفتار و عملکرد فرزندان از طریق دادن پاداش مادی، کلامی و غیرکلامی و تشویق آنان از نکات دیگری است که خانواده ها باید آن را در نظر بگیرند.

توجه به نیازها و علایق فرزندان و ارائه پاسخ مناسب با جنس و سن آنها و همچنین داشتن برنامه ریزی منظم برای فرزندان جهت استفاده مناسب از وقت و هدفمند بودن هر مرحله از زندگی در پیشگیری از افسردگی موثر است. از سوی دیگر خانواده ها باید به موفقیت تحصیلی فرزندان و تلاش برای شکوفایی توانایی های ذهنی، جسمی و استعداد آنها و برخورد منطقی در مواجهه با مشکلات تحصیلی توجه کنند و تشویق به شرکت در فعالیت های ورزشی، علمی، هنری و استفاده صحیح از اوقات فراغت را فراموش نکنند.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن