خصوصیات چپ دست ها (و مقایسه با خصوصیات راست دست ها)

مقدمه

اگر تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید که چرا بعضی افراد با دست چپ می‌نویسند، توپ پرتاب می‌کنند یا حتی مسواک می‌زنند، تنها نیستید. چپ‌دست بودن همیشه یکی از جذاب‌ترین تفاوت‌های انسانی بوده است. در طول تاریخ، چپ‌دست‌ها گاهی عجیب، گاهی نابغه و گاهی حتی مرموز تلقی شده‌اند!

امروزه حدود ۱۰ درصد جمعیت جهان چپ‌دست هستند. این یعنی از هر ۱۰ نفر، تقریباً یک نفر دست غالبش چپ است. همین کمیاب بودن باعث شده افراد چپ‌دست همیشه مورد توجه پژوهشگران، روان‌شناسان و حتی مردم عادی قرار بگیرند.

اما آیا واقعاً چپ‌دست‌ها باهوش‌ترند؟ آیا مغز آن‌ها متفاوت کار می‌کند؟ چرا تعداد زیادی از هنرمندان، ورزشکاران و نوابغ مشهور چپ‌دست بوده‌اند؟ و مهم‌تر از همه، آیا چپ‌دست بودن یک مزیت است یا یک چالش؟

در این مقاله با دنیای جذاب چپ‌دست‌ها آشنا می‌شویم و آن‌ها را از جنبه‌های مختلف با راست‌دست‌ها مقایسه می‌کنیم.

چرا تعداد چپ دست ها کم است؟ استثنایی هستند؟

مغز چپ‌دست‌ها چه تفاوتی با دیگران دارد؟

جذاب‌ترین و پررمزورازترین بخش ماجرا دقیقاً همین‌جاست؛ جایی در اعماق چین‌و‌شکن‌های خاکستری مغز. برای اینکه درک کنیم در سر یک فرد چپ‌دست چه می‌گذرد، ابتدا باید نگاهی به ساختار کلی فرمانروای بدن بیندازیم. مغز انسان از دو نیمکره کاملاً مجزا اما متصل به هم تشکیل شده است که هرکدام به نوعی تخصص‌گرایی مجهز شده‌اند:

• نیمکره چپ (کارگاه منطق و کلام): این بخش از مغز مثل یک دانشمند دقیق و خط‌کشی‌شده عمل می‌کند. نیمکره چپ مسئول پردازش زبان و گفتار، استدلال‌های منطقی، محاسبات ریاضی و تحلیل‌های جزء‌به‌جزء داده‌هاست.
• نیمکره راست (شهود، رنگ و احساس): این نیمکره شبیه به یک هنرمند بی‌پرواست؛ جایی که خلاقیت غلیان می‌کند، هنر و موسیقی درک می‌شوند، تجسم فضایی شکل می‌گیرد و تصاویر و مفاهیم کلی (بجای جزئیات) پردازش می‌شوند.

در یک دنیای استاندارد راست‌دست (که حدود 90٪ جامعه را تشکیل می‌دهند)، وظایف به شدت تفکیک شده‌اند؛ کنترل دست راست و پردازش رفتارهای کلیدی زبان تقریباً به طور کامل در انحصار نیمکره چپ قرار دارد.

تقارن‌شکنی؛ جادوی سیم‌کشی مغز چپ‌دست‌ها

اما وقتی به مغز یک فرد چپ‌دست نگاه می‌کنیم، این مرزبندی‌های صلب و محکم ناگهان فرو می‌ریزند. در مغز بسیاری از چپ‌دست‌ها، توزیع عملکردها به شدت انعطاف‌پذیرتر و پویاتر است. این پدیده را در علم اعصاب، «کاهش جانبی‌شدن مغز» یا عدم تقارن مغزی می‌نامند.

به زبان ساده، در حالی که در یک فرد راست‌دست، مرکز زبان مثل یک دپارتمان ایزوله در نیمکره چپ کار می‌کند، در یک فرد چپ‌دست، پردازش زبان ممکن است به طور هم‌زمان و متقارن در هر دو نیمکره انجام شود.

این ساختار منعطف چه فایده‌ای دارد؟ بزرگراه ارتباطی بین دو نیمکره مغز (بزرگ‌ترین رشته عصب رابط به نام کالوزوم) در چپ‌دست‌ها معمولاً قطورتر و پرکارتر است. مغز آن‌ها برای حل یک مسئله ساده، سیگنال‌ها را با سرعت بیشتری بین دو نیمکره رد و بدل می‌کند. درست مثل این است که برای حل یک مشکل، دانشمندِ نیمکره چپ و هنرمندِ نیمکره راست مدام پشت یک میز بنشینند و با هم طوفان فکری راه بیندازند!

همین ویژگی و ارتباطات چندوجهی باعث شده که سال‌ها پژوهشگران علوم شناختی، چپ‌دست‌ها را سوژه اصلی تحقیقات خود قرار دهند؛ چرا که این نوع سیم‌کشی مغز، پتانسیل بالایی برای تفکر خارج از چارچوب، حل خلاقانه مسائل و دیدن هم‌زمان جزئیات و کلیات به آن‌ها می‌بخشد.

5 روش حفظ رابطه والدین با فرزندان بالغ (صمیمیت بیشتر)

مغز چپ‌دست‌ها نمونه‌ای بی‌نظیر از شاهکارهای سازگاری و انعطاف‌پذیری سیستم عصبی انسان است که نشان می‌دهد برای رسیدن به یک هدف مشخص، راه‌های بی‌شماری در شبکه عصبی وجود دارد.

۱۲ ویژگی جالب و معروف چپ‌دست‌ها

۱. خلاقیت بالاتر در برخی زمینه‌ها

یکی از شناخته‌شده‌ترین ویژگی‌هایی که به چپ‌دست‌ها نسبت داده می‌شود، توانایی بالاتر در برخی فعالیت‌های خلاقانه است. بسیاری از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که چپ‌دست‌ها در کارهایی که نیاز به تفکر خارج از چارچوب، ایده‌پردازی و خلق راه‌حل‌های جدید دارند، عملکرد قابل توجهی از خود نشان می‌دهند.

این موضوع را می‌توان در حضور پررنگ چپ‌دست‌ها در حوزه‌هایی مانند نقاشی، موسیقی، طراحی گرافیک، نویسندگی و هنرهای نمایشی مشاهده کرد. البته چپ‌دست بودن به‌تنهایی کسی را خلاق نمی‌کند، اما برخی محققان معتقدند تفاوت در نحوه پردازش اطلاعات در مغز می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری دیدگاه‌های متفاوت و خلاقانه‌تر باشد.

۲. نگاه متفاوت به مسائل

چپ‌دست‌ها اغلب هنگام مواجهه با یک مسئله، به سراغ راه‌حل‌هایی می‌روند که کمتر به ذهن دیگران می‌رسد. آن‌ها گاهی از زاویه‌ای به موضوع نگاه می‌کنند که برای اکثریت افراد غیرمنتظره است.

یکی از دلایل احتمالی این ویژگی آن است که چپ‌دست‌ها از کودکی در محیطی رشد می‌کنند که بیشتر وسایل و ابزارها برای راست‌دست‌ها طراحی شده‌اند. همین موضوع باعث می‌شود ذهن آن‌ها به پیدا کردن روش‌های جایگزین و راه‌حل‌های خلاقانه عادت کند. در نتیجه در شرایط جدید یا پیچیده نیز انعطاف بیشتری در تفکر نشان می‌دهند.

۳. عملکرد خوب در ورزش‌های رقابتی

در بسیاری از ورزش‌های دونفره و رقابتی، چپ‌دست بودن یک مزیت واقعی محسوب می‌شود. دلیل اصلی این است که اکثر ورزشکاران راست‌دست هستند و تمرینات خود را نیز بیشتر در برابر راست‌دست‌ها انجام می‌دهند.

وقتی یک ورزشکار چپ‌دست وارد میدان می‌شود، زاویه ضربات، جهت حرکات و الگوی بازی او با چیزی که حریف به آن عادت دارد متفاوت است. به همین دلیل در رشته‌هایی مانند تنیس، بوکس، شمشیربازی، بدمینتون و بیسبال تعداد ورزشکاران موفق چپ‌دست بیشتر از سهم آن‌ها در جمعیت عمومی دیده می‌شود

۴. توانایی بالای تجسم فضایی

تجسم فضایی به توانایی تصور اشیا، چرخاندن آن‌ها در ذهن و درک روابط سه‌بعدی بین اجسام گفته می‌شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که بسیاری از چپ‌دست‌ها در این نوع مهارت‌ها عملکرد مطلوبی دارند.

این توانایی در رشته‌هایی مانند معماری، طراحی صنعتی، مهندسی، نقشه‌کشی، مجسمه‌سازی و مدل‌سازی سه‌بعدی اهمیت زیادی دارد. افرادی که تجسم فضایی قوی دارند معمولاً بهتر می‌توانند شکل نهایی یک پروژه را پیش از ساخته شدن در ذهن خود تصور کنند.

بلد باشید: دور کردن نوجوانان از مواد مخدر با 6 ترفند موثر

۵. انعطاف شناختی

انعطاف شناختی یعنی توانایی تغییر دیدگاه، سازگار شدن با اطلاعات جدید و بررسی یک موضوع از چند زاویه مختلف. این ویژگی یکی از مهم‌ترین مهارت‌های ذهنی در دنیای امروز محسوب می‌شود.

برخی پژوهشگران معتقدند چپ‌دست‌ها به دلیل تجربه زندگی در محیطی که بیشتر برای راست‌دست‌ها طراحی شده است، در تغییر روش‌ها و سازگار شدن با شرایط جدید مهارت بیشتری پیدا می‌کنند. به همین دلیل ممکن است هنگام حل مسائل پیچیده، سریع‌تر بین راهکارهای مختلف جابه‌جا شوند و گزینه‌های بیشتری را بررسی کنند.

7 ویژگی جالب دیگر

مقایسه چپ‌دست‌ها و راست‌دست‌ها

آیا چپ‌دست‌ها باهوش‌تر هستند؟ افسانه یا واقعیت علمی؟

این بدون شک مشهورترین، چالش‌برانگیزترین و پرتکرارترین سؤال درباره دنیای چپ‌دست‌هاست. برای سال‌ها، افکار عمومی تمایل داشته که نبوغ افرادی مانند آلبرت انیشتین، لئوناردو داوینچی یا ماری کوری را مستقیماً به چپ‌دست بودن آن‌ها گره بزند. اما اگر بخواهیم یک پاسخ کوتاه و صریح بر اساس متر و معیارهای آزمایشگاهی بدهیم، باید بگوییم: خیر! هیچ مدرک علمی، قطعی و همه‌شمولی وجود ندارد که اثبات کند بهره هوشی عمومی (IQ) چپ‌دست‌ها به طور پیش‌فرض بالاتر از راست‌دست‌هاست.

نعوظ در کودکان، علت آن و 5 روش درمانی موثر

با این حال، دنیای مغز و شناخت هرگز سیاه و سفید نیست و وقتی ذره‌بین پژوهش‌ها را روی جزئیات می‌گذاریم، ماجرا کمی پیچیده‌تر و البته جذاب‌تر می‌شود.

نمودار هوش؛ تمرکز در قله‌ها و تفاوت در نوع تفکر

بررسی‌های نوروساینس و روان‌سنجی نشان می‌دهند که اگرچه میانگین هوش عمومی در هر دو گروه یکسان است، اما در نحوه توزیع الگوهای ذهنی تفاوت‌های ظریفی دیده می‌شود:

• حضور پررنگ در قطب نبوغ: برخی تحقیقات آماری در دانشگاه‌های معتبر جهان نشان داده‌اند که وقتی به جامعه آماری افرادی با بهره هوشی بسیار بالا (بالای ۱۳۰ یا جامعه تیزهوشان) نگاه می‌کنیم، درصد حضور چپ‌دست‌ها نسبت به جمعیت ۱۰ درصدی کلی‌شان در جامعه، به شکل معناداری بالاتر است.
• برتری در تفکر واگرا (Divergent Thinking): تفکر واگرا یعنی توانایی یافتن چندین راه‌حل متفاوت و غیرمعمول برای یک مسئله واحد؛ همان چیزی که ما به عنوان خلاقیت می‌شناسیم. به دلیل سیم‌کشی منعطف مغز چپ‌دست‌ها و ارتباط سریع‌تر بین دو نیمکره، آن‌ها در رشته‌های هنری، معماری، موسیقی و تفکر استراتژیک خلاقانه، حضور پررنگ‌تری از خود نشان می‌دهند.

هوش، فراتر از دست غالب

در جبهه مقابل، صدها مطالعه وسیع و چندهزار نفره دیگر انجام شده که در سنجش هوش عمومی (شامل حافظه، درک مطلب و سرعت پردازش) هیچ تفاوت معنادار و سیستماتیکی میان این دو گروه پیدا نکرده‌اند.

بنابراین، اسناد علمی به ما می‌گویند: هوش انسان هرگز به دست غالب او زنجیر نشده است. دست راست یا چپ، تنها نشان‌دهنده یک تفاوت بیولوژیکی در نحوه هدایت عضلات است، نه معیاری برای سنجش پهنای باند ذهن. افراد نابغه، خلاق و باهوش، سهمی عادلانه در میان هر دو گروه دارند و آنچه در نهایت تفاوت را رقم می‌زند، پویایی فردی، آموزش و نحوه به‌کارگیری این ماشین شگفت‌انگیز یعنی مغز است.

افسانه‌ها و واقعیت‌های چپ‌دست‌ها

افسانه ۱: همه چپ‌دست‌ها نابغه هستند

واقعیت:خیر. چپ‌دست بودن به معنای نابغه بودن نیست.

افسانه ۲: چپ‌دست‌ها خلاق‌تر هستند

واقعیت: در برخی زمینه‌ها احتمال بیشتری وجود دارد اما این قانون قطعی نیست.

افسانه ۳: چپ‌دست‌ها باهوش‌ترند

واقعیت: شواهد علمی چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کنند.

افسانه ۴: چپ‌دست بودن یک مشکل است

واقعیت: امروزه بیشتر ابزارها و فناوری‌ها این تفاوت را پوشش می‌دهند.

مطلب مهم: ۱۰ اشتباه والدین در تربیت کودکان

افراد مشهور چپ‌دست

تعداد زیادی از شخصیت‌های مشهور تاریخ چپ‌دست بوده‌اند:

• Leonardo da Vinci

• Albert Einstein

• Angelina Jolie

• Tom Cruise

• Bill Gates

• Rafael Nadal

البته موفقیت این افراد به دلیل چپ‌دست بودن نبوده، اما این موضوع همیشه توجه مردم را جلب کرده است.

مزایای چپ‌دست بودن

چپ‌دست بودن فقط به این معنا نیست که فرد بیشتر از دست چپ خود استفاده می‌کند؛ در برخی شرایط می‌تواند مزیت‌هایی جالب و حتی غیرمنتظره ایجاد کند.

1.عملکرد بهتر در برخی ورزش‌ها

در ورزش‌های رقابتی مانند بوکس، تنیس، شمشیربازی، بیسبال و حتی برخی رشته‌های رزمی، چپ‌دست‌ها گاهی برتری دارند. دلیل اصلی این است که بیشتر ورزشکاران راست‌دست هستند و کمتر با حریفان چپ‌دست تمرین می‌کنند. به همین خاطر سبک بازی و زاویه حمله چپ‌دست‌ها برای رقبا غیرعادی‌تر و پیش‌بینی آن دشوارتر است.

2.متفاوت بودن از اکثریت

فقط حدود ۱۰ درصد جمعیت جهان چپ‌دست هستند. این تفاوت باعث می‌شود بسیاری از چپ‌دست‌ها از کودکی یاد بگیرند با شرایطی که برای اکثریت طراحی شده سازگار شوند. همین موضوع می‌تواند توانایی حل مسئله و پیدا کردن راه‌های جایگزین را در برخی افراد تقویت کند.

از دست ندین: پاسخ به سوالات کودکان در مورد نحوه به دنیا اومدن بچه

3.سازگاری بالا

چپ‌دست‌ها معمولاً از سنین پایین مجبور می‌شوند با ابزارها، وسایل و محیط‌هایی کار کنند که برای راست‌دست‌ها طراحی شده‌اند. این تجربه مداوم باعث می‌شود بسیاری از آن‌ها انعطاف‌پذیری بیشتری در انجام کارهای روزمره پیدا کنند و راحت‌تر خود را با شرایط جدید وفق دهند.

4.مزیت رقابتی در برخی موقعیت‌ها

در بسیاری از بازی‌ها، رقابت‌ها و حتی بعضی مشاغل، متفاوت بودن الگوی حرکتی می‌تواند یک امتیاز باشد. برای مثال در ورزش، بازی‌های ویدئویی رقابتی یا فعالیت‌هایی که نیاز به واکنش سریع دارند، طرف مقابل ممکن است کمتر با سبک عملکرد یک چپ‌دست آشنا باشد.

5.خلاقیت قابل توجه در بعضی حوزه‌ها

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تعداد چپ‌دست‌ها در میان هنرمندان، موسیقی‌دانان، طراحان و افراد فعال در حوزه‌های خلاقانه کمی بیشتر از میانگین جامعه است. البته این به معنای خلاق‌تر بودن همه چپ‌دست‌ها نیست، اما به نظر می‌رسد در بعضی زمینه‌های هنری و نوآورانه حضور پررنگ‌تری دارند.

6.انعطاف ذهنی بیشتر در برخی افراد

بعضی تحقیقات علوم اعصاب نشان می‌دهد که در برخی چپ‌دست‌ها ارتباط میان دو نیمکره مغز می‌تواند متفاوت باشد. این تفاوت ممکن است به پردازش اطلاعات از زوایای مختلف و نگاه کمتر کلیشه‌ای به مسائل کمک کند. با این حال این ویژگی در همه چپ‌دست‌ها یکسان نیست و نباید آن را یک قانون قطعی دانست.

چالش‌های چپ‌دست بودن

بخش زیادی از دنیای اطراف ما برای راست‌دست‌ها طراحی شده است؛ بنابراین چپ‌دست‌ها گاهی با مشکلات کوچکی روبه‌رو می‌شوند که دیگران کمتر متوجه آن‌ها هستند.

1.استفاده از قیچی‌های معمولی

تیغه بسیاری از قیچی‌ها برای استفاده با دست راست طراحی شده‌اند. هنگام استفاده با دست چپ، دید فرد روی خط برش کمتر می‌شود و کنترل قیچی دشوارتر خواهد بود. به همین دلیل قیچی‌های مخصوص چپ‌دست‌ها در بسیاری از کشورها تولید می‌شوند.

2.میزهای آموزشی مخصوص راست‌دست‌ها

در برخی مدارس، دانشگاه‌ها و سالن‌های آموزشی، میزهای تک‌نفره دارای تکیه‌گاه دست در سمت راست هستند. این موضوع می‌تواند برای یک دانش‌آموز یا دانشجوی چپ‌دست هنگام نوشتن طولانی‌مدت ناراحت‌کننده باشد.

3.بعضی ابزارهای صنعتی و فنی

بسیاری از ابزارهای دستی، دستگاه‌ها و تجهیزات کارگاهی با فرض راست‌دست بودن کاربر طراحی شده‌اند. این مسئله گاهی باعث کاهش راحتی، سرعت یا حتی افزایش احتمال خطا هنگام استفاده می‌شود.

4.مشکل هنگام نوشتن با خودکار و دفتر

در زبان‌هایی که از چپ به راست نوشته می‌شوند، دست چپ روی نوشته‌های تازه حرکت می‌کند و ممکن است جوهر را پخش کند. حتی در برخی دفترهای سیمی، قرار گرفتن سیم در سمت چپ باعث ناراحتی دست هنگام نوشتن می‌شود.

5.برخی سازهای موسیقی

گیتار، ویولن و تعدادی از سازهای دیگر معمولاً برای راست‌دست‌ها ساخته می‌شوند. چپ‌دست‌ها یا باید نسخه مخصوص تهیه کنند یا نواختن ساز را به روش استاندارد راست‌دست‌ها یاد بگیرند که گاهی زمان بیشتری می‌طلبد.

6.کمبود برخی محصولات مخصوص چپ‌دست‌ها

اگرچه امروزه وضعیت بسیار بهتر از گذشته است، اما هنوز هم بعضی محصولات مانند دفترها، ابزارهای تخصصی، تجهیزات ورزشی یا وسایل آشپزخانه مخصوص چپ‌دست‌ها کمتر از نمونه‌های معمولی در دسترس هستند.

نکته جالب این است که بسیاری از چپ‌دست‌ها پس از سال‌ها زندگی در دنیای راست‌دست‌ها، توانایی انجام برخی کارها را با هر دو دست پیدا می‌کنند؛ مهارتی که به آن «دو‌دستی نسبی» گفته می‌شود و می‌تواند در بعضی فعالیت‌ها یک مزیت کاربردی باشد.

حقایق جالب درباره چپ‌دست‌ها

چند واقعیت سرگرم‌کننده

1. حدود ۹۰ درصد مردم جهان راست‌دست هستند.
2. مردان کمی بیشتر از زنان چپ‌دست هستند.
3. روز جهانی چپ‌دست‌ها هر سال در ۱۳ آگوست برگزار می‌شود.
4. بسیاری از قهرمانان ورزش‌های راکتی چپ‌دست هستند.
5. بعضی حیوانات نیز ترجیح دست یا پنجه دارند.
6. چپ‌دست بودن در خانواده‌ها تا حدی زمینه ژنتیکی دارد.
7. بسیاری از اختراعات و آثار هنری مشهور توسط افراد چپ‌دست خلق شده‌اند.

آیا چپ‌دست‌ها موفق‌تر هستند؟

نه لزوماً.

موفقیت به عوامل متعددی بستگی دارد:

• تلاش
• آموزش
• مهارت
• پشتکار
• فرصت‌ها
• شرایط محیطی

چپ‌دست بودن به تنهایی موفقیت را تضمین نمی‌کند؛ همان‌طور که راست‌دست بودن مانع موفقیت نیست.

چپ‌دست‌ها یا راست‌دست‌ها؛ کدام بهترند؟

واقعیت این است که هیچ‌کدام برتر نیستند.

چپ‌دست بودن صرفاً یک تفاوت طبیعی در عملکرد مغز و بدن است.

راست‌دست‌ها اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند و بسیاری از ابزارها برای آن‌ها طراحی شده‌اند.

چپ‌دست‌ها نیز به دلیل زندگی در محیطی که عمدتاً برای راست‌دست‌ها ساخته شده، معمولاً مهارت‌های سازگاری جالبی پیدا می‌کنند.

در نهایت آنچه اهمیت دارد دست غالب نیست؛ بلکه نحوه استفاده از توانایی‌ها، استعدادها و فرصت‌های زندگی است.

جمع‌بندی

چپ‌دست بودن نه یک ابرقدرت است و نه یک نقطه ضعف. این تنها یکی از تفاوت‌های جالب انسان‌هاست که باعث شده میلیون‌ها نفر در سراسر جهان تجربه‌ای کمی متفاوت از زندگی داشته باشند.

تحقیقات نشان می‌دهد مغز چپ‌دست‌ها در برخی جنبه‌ها الگوهای متفاوتی دارد و آن‌ها ممکن است در حوزه‌هایی مانند خلاقیت، ورزش‌های خاص یا حل مسائل غیرمعمول عملکرد خوبی نشان دهند. با این حال، هیچ مدرک علمی قطعی وجود ندارد که ثابت کند همه چپ‌دست‌ها از راست‌دست‌ها باهوش‌تر هستند.

در نهایت، موفقیت، خلاقیت و هوش بیشتر از آن‌که به دست غالب وابسته باشند، به آموزش، تمرین، پشتکار و فرصت‌هایی بستگی دارند که هر فرد در طول زندگی خود به دست می‌آورد. شاید جذاب‌ترین ویژگی چپ‌دست‌ها همین باشد که نشان می‌دهند متفاوت بودن، لزوماً به معنای محدودیت نیست؛ گاهی فقط به معنای دیدن دنیا از زاویه‌ای دیگر است.