واکسیناسیون یکی از مؤثرترین روش‌ها برای محافظت از کودکان در برابر بیماری‌های عفونی خطرناک است. بسیاری از بیماری‌هایی که در گذشته باعث عوارض شدید، ناتوانی یا حتی مرگ کودکان می‌شدند، امروزه به دلیل برنامه منظم واکسیناسیون بسیار کمتر دیده می‌شوند.

از یک‌سالگی به بعد، کودک وارد مرحله‌ای می‌شود که علاوه بر ادامه ایمنی ایجادشده در سال‌های اول زندگی، به برخی دوزهای یادآور و واکسن‌های تکمیلی نیاز دارد. این واکسن‌ها کمک می‌کنند سطح ایمنی بدن در برابر بیماری‌هایی مانند سرخک، سرخجه، اوریون، دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، فلج اطفال و سایر عفونت‌های مهم حفظ شود.

بیشتر واکسن ها در دوران کودکی زده می شوند و بنابراین ثبت کردن و اطلاع از زمان تزریق آنها بسیار ضروری و مهم است. در این مطلب برنامه ی ایمن سازی کودکان از بدو تولد تا 10 سالگی آورده شده است. اگر فکر می کنید فرزندتان هر یک از این واکسن ها را دریافت نکرده است، حتما این موضوع را با پزشک یا مسئولان خانه بهداشت منطقه ی خود درمیان بگذارید.

واکسن های ضروری نوزادان ۱ تا ۹ ماهه را در اینجا معرفی کرده ایم (کلیک کنید)

چرا واکسن بعد از یک‌سالگی هنوز مهم است؟

بعضی والدین تصور می‌کنند که واکسن‌ها فقط مربوط به دوران نوزادی هستند و بعد از پایان سال اول زندگی دیگر اهمیت چندانی ندارند. این تصور درست نیست.

سیستم ایمنی کودک در سال‌های ابتدایی زندگی همچنان در حال رشد است و برخی واکسن‌ها برای کامل شدن محافظت نیاز به:

• دوزهای یادآور دارند.
• ایمنی ایجادشده را تقویت می‌کنند.
• از کاهش سطح محافظت بدن در طول زمان جلوگیری می‌کنند.

همچنین کودکان از یک‌سالگی به بعد معمولاً ارتباط بیشتری با محیط بیرون، مهدکودک، پارک، مدرسه و کودکان دیگر دارند و احتمال تماس با عوامل بیماری‌زا افزایش پیدا می‌کند.

اینفوگرافیک همه واکسن های ضروری کودکان

خیلی جالبه: 8 فایده کتاب خواندن برای کودکان کمتر از 5 سال (تحقیقات)

جدول واکسن‌های مهم کودکان از ۱ تا ۱۰ سالگی

نکته: برنامه دقیق واکسیناسیون ممکن است بر اساس کشور، شرایط کودک، سابقه واکسن‌ها و توصیه پزشک متفاوت باشد.

۱. واکسن سه‌گانه MMR (سرخک، اوریون، سرخجه)

واکسن MMR یکی از مهم‌ترین واکسن‌های دوران کودکی است که بدن را در برابر سه بیماری ویروسی مهم محافظت می‌کند.

بیماری‌هایی که پیشگیری می‌کند:

سرخک

سرخک یک بیماری بسیار واگیردار است که می‌تواند باعث:

• تب شدید
• بثورات پوستی
• عفونت گوش
• ذات‌الریه
• عوارض عصبی نادر اما خطرناک

شود.

اوریون

اوریون معمولاً با تورم غدد بزاقی همراه است و در برخی موارد می‌تواند باعث:

• التهاب بیضه در پسران
• مشکلات شنوایی
• التهاب پرده مغز

شود.

سرخجه

سرخجه در کودکان معمولاً خفیف است، اما اهمیت آن بیشتر به دلیل خطر آن برای زنان باردار و جنین است.

زمان تزریق MMR

معمولاً:

• دوز اول: حدود ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
• دوز دوم: حدود ۴ تا ۶ سالگی

تزریق دوز دوم باعث افزایش پوشش ایمنی می‌شود.

بلد باشید: آنچه درباره نوزادان و اولین بچه باید بدانیم (۲۰ نکته)

۲. واکسن سه‌گانه DTP یا واکسن ترکیبی دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه

این واکسن برای محافظت در برابر سه بیماری مهم استفاده می‌شود.

دیفتری

یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند:

• گلو را درگیر کند.
• باعث مشکلات تنفسی شود.
• سم خطرناکی در بدن تولید کند.

کزاز

کزاز معمولاً از طریق زخم آلوده وارد بدن می‌شود و می‌تواند باعث:

• گرفتگی شدید عضلات
• اسپاسم‌های دردناک
• مشکلات تنفسی

شود.

سیاه‌سرفه

در کودکان خردسال می‌تواند بسیار خطرناک باشد و باعث:

• سرفه‌های شدید و طولانی
• اختلال خواب
• مشکلات تنفسی

شود.

زمان یادآور DTP

دوزهای اولیه معمولاً در سال‌های اول زندگی تزریق می‌شوند، اما برای حفظ ایمنی:

• حدود ۱۸ ماهگی
• حدود ۴ تا ۶ سالگی

دوزهای یادآور اهمیت دارند.

حتما بخوانید:  آشنایی با ۱۰ راه صحیح آموزش نحوه استفاده کودکان از اینترنت

۳. واکسن فلج اطفال (Polio)

فلج اطفال یکی از بیماری‌هایی است که واکسیناسیون نقش مهمی در کنترل جهانی آن داشته است. این بیماری می‌تواند باعث:

• ضعف عضلات
• فلج دائمی اندام‌ها
• مشکلات حرکتی

شود. واکسن فلج اطفال معمولاً در چند مرحله تزریق می‌شود تا ایمنی کامل ایجاد شود.

۴. واکسن آنفلوآنزا برای کودکان

واکسن آنفلوآنزا جزو واکسن‌های روتین اجباری در همه برنامه‌های کشوری نیست، اما برای بعضی کودکان اهمیت بیشتری دارد. تزریق آن به‌خصوص برای کودکانی که:

• بیماری زمینه‌ای دارند.
• آسم یا مشکلات تنفسی دارند.
• سیستم ایمنی ضعیف دارند.
• تماس زیاد با افراد مختلف دارند.

می‌تواند توصیه شود. ویروس آنفلوآنزا هر سال تغییر می‌کند، بنابراین واکسن آن معمولاً به‌صورت سالانه به‌روزرسانی می‌شود.

۵. واکسن آبله‌مرغان (واریسلا)

در برخی کشورها واکسن آبله‌مرغان در برنامه روتین کودکان قرار دارد. این واکسن از بیماری‌ای جلوگیری می‌کند که اگرچه معمولاً خفیف است، اما گاهی می‌تواند باعث:

• عفونت پوستی
• ذات‌الریه
• عوارض عصبی

شود. کودکانی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته‌اند، ممکن است طبق توصیه پزشک نیاز به واکسن داشته باشند.

۶. واکسن هپاتیت A و B

هپاتیت‌ها بیماری‌هایی هستند که کبد را درگیر می‌کنند.

هپاتیت B

می‌تواند باعث:

• التهاب طولانی‌مدت کبد
• آسیب کبدی مزمن

شود.

بیشتر کودکان واکسن هپاتیت B را از بدو تولد دریافت می‌کنند.

هپاتیت A

در برخی برنامه‌های واکسیناسیون توصیه می‌شود و از بیماری‌ای جلوگیری می‌کند که معمولاً از طریق آلودگی غذا و آب منتقل می‌شود.

عوارض طبیعی واکسن در کودکان

بسیاری از والدین بعد از واکسن نگران تب یا بی‌قراری کودک می‌شوند. بیشتر این واکنش‌ها طبیعی و موقتی هستند.

عوارض شایع:

• درد یا قرمزی محل تزریق
• تب خفیف
• خواب‌آلودگی
• بی‌اشتهایی موقت
• بی‌قراری

این علائم معمولاً طی یک تا سه روز کاهش پیدا می‌کنند.

12 غذای عالی برای تقویت سیستم ایمنی بدن کودک

واکسیناسیون نوزادان امری بسیار حیاتی بوده و خطر آن بسیار کمتر از بیماری هایی ست که مقابل آنها ایمن می شود. برنامه های ایمن سازی، اثرات جانبی کمی بهمراه دارد و تنها موجب ایجاد ورم جزئی در محل تزریق و یا تب خفیف می شود.

چه زمانی بعد از واکسن باید به پزشک مراجعه کرد؟

در موارد نادر، نیاز به بررسی پزشکی وجود دارد، مانند:

• تب بسیار بالا
• گریه شدید و طولانی کودک
• تورم شدید محل تزریق
• علائم حساسیت مانند تورم صورت یا مشکل تنفس
• بی‌حالی غیرمعمول

4 اشتباه رایج والدین درباره واکسن کودکان

اشتباه اول: عقب انداختن واکسن به دلیل سرماخوردگی ساده

بسیاری از والدین فکر می‌کنند کودک با کوچک‌ترین بیماری نباید واکسن بزند.

اما در بسیاری از موارد:

• سرماخوردگی خفیف
• آبریزش بینی
• سرفه سبک

مانع واکسیناسیون نیست.

تصمیم نهایی باید با بررسی وضعیت کودک گرفته شود.

اشتباه دوم: تصور اینکه بیماری‌های قدیمی دیگر وجود ندارند

کاهش بیماری‌هایی مانند سرخک و فلج اطفال نتیجه واکسیناسیون گسترده است، نه از بین رفتن کامل عامل بیماری.

اگر پوشش واکسیناسیون کاهش پیدا کند، احتمال بازگشت این بیماری‌ها وجود دارد.

اشتباه سوم: قطع واکسن‌ها بعد از یک یا دو دوز

برخی واکسن‌ها برای ایجاد ایمنی کامل به چند مرحله نیاز دارند.

ناتمام گذاشتن برنامه واکسن می‌تواند باعث کاهش محافظت کودک شود.

اشتباه چهارم: استفاده از تجربه دیگران به جای پرونده واکسن کودک

هر کودک شرایط متفاوتی دارد.

مواردی مانند:

• سابقه بیماری
• واکسن‌های دریافت‌شده
• حساسیت‌ها
• شرایط پزشکی

باید در تصمیم‌گیری لحاظ شوند.

وای فای چه ضرری برای نوزادان دارد؟ (روش کاهش تاثیر)

چگونه برنامه واکسیناسیون کودک را مدیریت کنیم؟

برای جلوگیری از فراموشی:

۱. کارت واکسن را همیشه نگه دارید

کارت واکسن مهم‌ترین سند پزشکی کودک است.

۲. زمان واکسن‌های بعدی را یادداشت کنید

می‌توانید از:

• تقویم گوشی
• برنامه‌های یادآوری
• پرونده پزشکی

استفاده کنید.

۳. قبل از واکسن، سابقه کودک را بررسی کنید

اگر:

• واکسن قبلی با تأخیر زده شده.
• کودک بیماری خاصی داشته.
• واکنشی غیرمعمول نشان داده.

به پزشک اطلاع دهید.

سوالات متداول درباره واکسن کودکان

آیا اگر کودک یک واکسن را دیر دریافت کند باید از ابتدا شروع شود؟

در بیشتر موارد خیر. معمولاً برنامه واکسیناسیون از همان مرحله ادامه پیدا می‌کند، اما بهتر است پزشک بر اساس سابقه کودک تصمیم بگیرد.

آیا تب بعد از واکسن خطرناک است؟

تب خفیف بعد از واکسن معمولاً نشانه فعال شدن سیستم ایمنی است و خطرناک نیست. اما تب شدید یا طولانی باید بررسی شود.

آیا کودک بیمار می‌تواند واکسن بزند؟

بیماری‌های خفیف معمولاً مانع واکسن نیستند، اما بیماری شدید یا شرایط خاص ممکن است نیاز به تأخیر داشته باشد.

آیا واکسن‌ها باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی کودک می‌شوند؟

خیر. واکسن‌ها سیستم ایمنی را آموزش می‌دهند تا در برابر عوامل بیماری‌زا بهتر واکنش نشان دهد.

جمع‌بندی

واکسن‌های کودکان از ۱ تا ۱۰ سالگی نقش مهمی در حفظ سلامت کودک و جلوگیری از بیماری‌های قابل پیشگیری دارند. واکسن‌هایی مانند MMR، یادآورهای دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه و فلج اطفال از مهم‌ترین موارد این دوره هستند.

نکات مراقبت از نوزاد: مراقبت از نوزاد با 8 روش اولیه (داشتن نوزاد شاد و سالم)

والدین بهتر است به جای تصمیم‌گیری بر اساس ترس یا تجربه دیگران، برنامه واکسیناسیون کودک را طبق کارت واکسن، توصیه‌های رسمی سلامت و نظر پزشک دنبال کنند. واکسیناسیون منظم نه‌تنها از کودک محافظت می‌کند، بلکه به کاهش انتشار بیماری‌ها در جامعه نیز کمک می‌کند.