بهترین سن ارتودنسی کودکان معمولاً ۹ تا ۱۴ سالگی است؛ بااین‌حال توصیه میشود اولین معاینه ارتودنسی از حدود ۷ سالگی انجام شود. در این سن متخصص می‌تواند رشد فک و رویش دندان‌های دائمی را بررسی کرده و در صورت نیاز، زمان مناسب شروع درمان را تعیین کند؛ بنابراین ۷ سالگی لزوماً به معنی شروع ارتودنسی نیست. سن مناسب درمان به نوع و شدت ناهنجاری و شرایط رشد کودک بستگی دارد؛ در ادامه، نشانه‌های نیاز به ارتودنسی و بهترین زمان شروع درمان را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم. انتخاب متخصص ارتودنسی کودکان در اصفهان بسیار مهم است چرا که گاهی با یک دستگاه ساده میتوان از عمل های فک در آینده جلوگیری کرد.
علائم نیاز به ارتودنسی در کودکان
همه کودکان با دندان‌های نامرتب الزاماً به ارتودنسی نیاز ندارند؛ اما بعضی نشانه‌ها می‌توانند نشان‌دهنده وجود مشکل در رشد فک، رویش دندان‌ها یا نحوه قرار گرفتن دندان‌های بالا و پایین باشند دقت داشته باشید که باید شرایط لازم برای ارتودنسی دندان را بدانید تا اگر یکی از موارد زیر را در کودک خود زیر سن 7 سال دیدید به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید.
1– دندان بی نظم و شلوغ
اگر فضای کافی برای رویش دندان‌های دائمی وجود نداشته باشد، دندان‌ها ممکن است کج، چرخیده یا روی یکدیگر قرار بگیرند.
- راهکار:بسته به میزان کمبود فضا، ممکن است از فضاساز، گسترش قوس دندانی، هدایت رویش دندان‌ها یا ارتودنسی ثابت استفاده شود. در موارد خاص، کشیدن دندان نیز ممکن است لازم باشد.
2– فاصله بین دندان کودک
وجود فاصله بین دندان‌ها، به‌خصوص اگر غیرطبیعی یا گسترده باشد، می‌تواند به مشکلات رویش دندان‌ها یا نحوه قرارگیری فک مربوط باشد.
- راهکار: ابتدا علت فاصله مشخص میشود؛ سپس با ارتودنسی ثابت یا متحرک دندان‌ها به موقعیت مناسب منتقل و فاصله‌ها بسته می‌شوند. اگر علت فاصله وجود فرنوم غیرطبیعی باشد، ممکن است درمان تکمیلی لازم شود.
3– جلو و عقب بودن فک
اگر فک پایین بیش از حد جلو باشد یا نسبت به فک بالا عقب قرار گرفته باشد، ممکن است بایت کودک طبیعی نباشد. نگران اینکه ارتودنسی کودکان درد دارد نباشید، در سنین کم نیاز به جراحی های فک نیست و در ارتودنسی فقط فشار کمی روی دندان ها حس میکنند.
- راهکار: در کودکان در حال رشد، بسته به علت مشکل، میتوان از دستگاه‌های ارتوپدیک فک، درمان ارتودنسی و دستگاه‌های فانکشنال برای اصلاح رابطه فک‌ها استفاده کرد. تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
4– روی هم قرار نگرفتن دندان ها
اگر هنگام بستن دهان، دندان‌های بالا و پایین به شکل طبیعی روی هم قرار نگیرند، ممکن است کودک دچار مشکلاتی مانند اوربایت، آندربایت یا اپن‌بایت باشد.
- راهکار: ابتدا باید علت اپن بایت، مانند مکیدن انگشت یا برخی عادات دهانی، کنترل شود. سپس بر اساس شرایط کودک از دستگاه‌های ارتودنسی و براکت‌ها برای اصلاح وضعیت دندان‌ها و بایت استفاده میشود.
5– کراس بایت دندان
در کراس بایت ممکن است بعضی از دندان های فک بالا هنگام بستن دهان، داخل دندان‌های فک پایین قرار بگیرند.
- راهکار: در بسیاری از کودکان میتوان با گسترش فک بالا، دستگاه های اصلاح‌کننده بایت و سپس ارتودنسی موقعیت دندان‌ها را اصلاح کرد. درمان زودهنگام در برخی موارد اهمیت بیشتری دارد.
6– بیرون زدگی دندان جلو
اگر دندان‌های جلویی کودک بیش از حد جلو آمده باشند، علاوه بر ظاهر لبخند، احتمال آسیب‌دیدگی آن‌ها هنگام ضربه نیز بیشتر میشود.
- راهکار: با توجه به علت، ممکن است ارتودنسی ثابت، دستگاه‌های ارتوپدیک یا درمان‌های کنترل‌کننده رشد استفاده شود تا دندان‌های جلو به موقعیت مناسب منتقل شوند.
7– دیر یا زود افتادن دندان شیری
افتادن خیلی زود یا دیرهنگام دندان‌های شیری می‌تواند روی فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی تأثیر بگذارد.
- راهکار: وضعیت رویش دندان‌های دائمی باید بررسی شود. بسته به شرایط، ممکن است فقط پیگیری، حفظ فضا یا درمان ارتودنسی لازم باشد.
8– مشکل در جویدن غذا یا گاز زدن
اگر کودک هنگام جویدن غذا مشکل دارد، غذا را به‌درستی نمی‌تواند گاز بزند یا این کار برایش ناراحت‌کننده است، ممکن است مشکل بایت یا ناهماهنگی دندان‌ها وجود داشته باشد.
- راهکار: علت مشکل باید مشخص شود؛ اگر ناشی از ناهماهنگی دندان‌ها یا فک باشد، معمولاً با اصلاح بایت و ارتودنسی قابل درمان است.
9– تنفس دهانی در کودکان
تنفس طولانی مدت از دهان، به‌خصوص همراه با باز ماندن دهان یا الگوی غیرطبیعی رشد فک، نیاز به بررسی دارد.
- راهکار: ابتدا علت تنفس دهانی باید بررسی و در صورت وجود مشکل بینی یا راه هوایی، توسط پزشک مربوطه درمان شود. اگر ناهنجاری فکی یا دندانی وجود داشته باشد، درمان ارتودنسی و ارتوپدیک می‌تواند بخشی از درمان باشد.
10– گاز گرفتن لب کودک یا جویدن گونه
اگر کودک مرتباً هنگام جویدن گونه یا لب خود را گاز می‌گیرد، ممکن است نحوه قرارگیری دندان‌ها یا بایت او نیاز به بررسی داشته باشد.
- راهکار: اگر علت، ناهماهنگی بایت باشد، با ارتودنسی و اصلاح نحوه قرارگیری دندان‌ها میتوان مشکل را برطرف کرد.
11– انحراف فک هنگام بستن دهان
اگر فک پایین کودک هنگام بستن دهان به یک سمت منحرف میشود، ممکن است نشانه‌ای از کراس‌بایت یا عدم تعادل در بایت باشد.
- راهکار: بهتر است این وضعیت در سنین رشد بررسی شود تا در صورت نیاز، علت مشکل زودتر شناسایی و درمان شود.
حداقل سن ارتودنسی کودکان چقدر است؟
حداقل سن مشخصی برای شروع ارتودنسی کودکان وجود ندارد و در برخی مشکلات، درمان ممکن است حتی از حدود ۶ تا ۷ سالگی لازم شود؛ اما این به معنی شروع درمان برای همه کودکان در این سن نیست. توصیه میشود اولین معاینه ارتودنسی حدود ۷ سالگی انجام شود تا رشد فک و رویش دندان‌های دائمی بررسی شود و در صورت نیاز، زمان مناسب درمان مشخص شود. در بسیاری از کودکان، شروع درمان اصلی در ۹ تا ۱۴ سالگی و متناسب با شرایط رشد و نوع ناهنجاری انجام می شود.
انواع ارتودنسی کودکان
ارتودنسی کودکان با توجه به نوع ناهنجاری دندان و فک، سن کودک، میزان رشد فک و همکاری او به روش‌های مختلفی انجام میشود. از مهم‌ترین انواع آن میتوان به ارتودنسی ثابت، متحرک، فانکشنال و الاینرهای شفاف اشاره کرد. همچنین در برخی کودکان، استفاده از دستگاه های حفظ فضا برای جلوگیری از به هم ریختگی دندان‌های دائمی ضروری است. انتخاب روش مناسب پس از معاینه و بررسی شرایط کودک توسط متخصص ارتودنسی انجام میشود.
➖ارتودنسی ثابت کودکان
براکت‌ها روی دندان‌ها قرار می‌گیرند و با استفاده از سیم و اجزای مخصوص، دندان‌ها به‌تدریج جابه‌جا می‌شوند. این روش برای بسیاری از نامرتبی‌های دندانی و مشکلات بایت، به‌خصوص موارد متوسط تا شدید، کاربرد دارد و نیازی نیست کودک دستگاه را در طول روز از دهان خارج کند.
➖ارتودنسی متحرک کودکان
دستگاه قابل خارج کردن از دهان است و برای برخی مشکلات دندانی، فکی یا حفظ و ایجاد فضای مناسب برای دندان‌ها استفاده میشود. موفقیت این روش تا حد زیادی به همکاری کودک و استفاده منظم از دستگاه طبق دستور متخصص بستگی دارد.
➖ارتودنسی فانکشنال کودکان
دستگاه‌های فانکشنال برای اصلاح برخی ناهنجاری‌های فکی و بهبود رابطه فک بالا و پایین در دوران رشد استفاده می‌شوند. این روش با استفاده از ظرفیت رشد کودک می‌تواند به اصلاح بعضی مشکلات فکی کمک کند و در موارد مناسب، هرچه زودتر در سن رشد انجام شود، نتیجه مطلوب‌تری خواهد داشت.
➖فضانگهدار در کودکان
فضانگهدار نوعی دستگاه ارتودنسی است که در صورت از دست رفتن زودهنگام دندان شیری، برای حفظ فضای لازم جهت رویش دندان دائمی استفاده میشود. این دستگاه به جلوگیری از بسته شدن فضای دندان و ایجاد برخی مشکلات رویشی و نامرتبی در آینده کمک می‌کند.
اگر کودک ارتودنسی نکند چه میشود؟
اگر کودک به ناهنجاری دندانی یا فکی نیازمند درمان مبتلا باشد و ارتودنسی در زمان مناسب انجام نشود، ممکن است مشکل به‌تدریج شدیدتر شود و نامرتبی دندان‌ها، اختلال در جویدن و بایت، سایش یا آسیب برخی دندان‌ها و مشکلات مربوط به رشد فک ایجاد یا تشدید شود. همچنین در بعضی موارد، درمان در سنین بالاتر پیچیده‌تر و طولانی‌تر میشود. البته همه کودکان به ارتودنسی نیاز ندارند و تأخیر در درمان نیز همیشه به معنی بروز مشکل جدی نیست؛ تشخیص زمان مناسب درمان باید بر اساس نوع ناهنجاری، وضعیت رویش دندان‌ها و رشد فک توسط متخصص ارتودنسی انجام شود.
جمع بندی
سن مناسب برای ارتودنسی دندان کودکان فقط به مرتب کردن دندان‌ها محدود نمی‌شود و در برخی موارد می‌تواند به اصلاح مشکلات فکی، بایت و مسیر رویش دندان‌های دائمی کمک کند. اگرچه در بسیاری از کودکان درمان اصلی بین ۹ تا ۱۴ سالگی آغاز میشود، بهتر است اولین معاینه ارتودنسی حدود ۷ سالگی انجام شود تا وضعیت رشد فک و دندان‌ها بررسی شود. در نهایت، بهترین زمان و روش ارتودنسی برای هر کودک متفاوت است و باید توسط متخصص ارتودنسی بررسی شود.
